Światowy Dzień Toalet. Co trafia do kanalizacji i dlaczego nie wszystko powinno?
Robert Duchowski

19 listopada obchodzimy Światowy Dzień Toalet. To okazja, by przypomnieć, że sprawne działanie kanalizacji zależy nie tylko od pracy służb technicznych, ale również od codziennych nawyków mieszkańców. Nawilżane chusteczki, tłuszcz po smażeniu czy fusy z kawy mogą doprowadzić do poważnych zatorów, awarii pomp, a nawet zalania piwnic i mieszkań.
Toaleta jest jednym z podstawowych elementów współczesnego standardu życia. Korzystamy z niej niemal automatycznie, rzadko zastanawiając się, co dzieje się ze ściekami po naciśnięciu spłuczki. Tymczasem bezpieczny dostęp do urządzeń sanitarnych nadal nie jest oczywistością dla wszystkich mieszkańców świata.
Organizacja Narodów Zjednoczonych ustanowiła 19 listopada Światowym Dniem Toalet, aby zwrócić uwagę na problemy związane z dostępem do odpowiednich warunków sanitarnych. To także dobry moment, by przyjrzeć się temu, jak nasze codzienne decyzje wpływają na funkcjonowanie miejskiej sieci kanalizacyjnej.
Chusteczki nawilżane potrafią zablokować pompy
Jednym z największych problemów dla kanalizacji są odpady, które trafiają do toalety zamiast do kosza. Wiele osób traktuje muszlę klozetową lub zlew jak wygodne miejsce do pozbywania się śmieci. To jednak błędne założenie – kanalizacja nie jest systemem przeznaczonym do transportowania odpadów komunalnych ani ich rozdrabniania.
Szczególnie kłopotliwe są nawilżane chusteczki, również te przeznaczone dla dzieci czy do demakijażu - informuje Hanna Pieczyńska, rzecznik prasowy Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Szczecinie. - W przeciwieństwie do papieru toaletowego nie rozpadają się łatwo w wodzie, ponieważ zawierają włókna syntetyczne. W przepompowniach ścieków mogą splatać się w długie, zwarte skupiska przypominające liny. Owijają się wokół wirników pomp i blokują ich pracę.
Usuwanie takich zatorów bywa trudne i czasochłonne. Nawet specjalistyczne narzędzia nie zawsze pozwalają szybko uporać się z problemem.
Tłuszcz i fusy tworzą kanalizacyjne „góry lodowe”
Niebezpieczne dla rur są również tłuszcze wylewane do zlewu lub toalety. W chłodniejszych odcinkach kanalizacji mogą tężeć i osadzać się na ścianach przewodów. Z czasem łączą się z innymi odpadami, tworząc twarde zatory, określane mianem fatbergów, czyli tłuszczowych gór lodowych.
Problemem są także fusy z kawy i herbaty oraz resztki jedzenia. Zamiast trafiać do kanalizacji, powinny być wyrzucane do odpowiednich pojemników na odpady.
Skala zjawiska może być ogromna. Wśród opisywanych przez przedsiębiorstwa wodociągowe zatorów znajdowały się skupiska ważące ponad 130 ton i osiągające długość porównywaną z dwoma boiskami piłkarskimi. Do ich usuwania potrzebny był ciężki sprzęt, a nawet kilofy.
Zasada 3P: tylko mocz, kał i papier toaletowy
Wodociągowcy przypominają o prostej zasadzie 3P, pochodzącej od angielskich słów Pee, Poo, Paper. Oznacza ona, że do toalety powinny trafiać wyłącznie mocz, kał i papier toaletowy.
Czego nie wolno wrzucać do muszli klozetowej, zlewu ani studzienek kanalizacyjnych?
-
Artykułów higienicznych i tekstyliów: nawilżanych chusteczek, waty, patyczków do uszu, podpasek, tamponów, pieluch, włosów, rajstop, szmat i bandaży.
-
Materiałów nierozpuszczalnych i tworzyw sztucznych: ręczników papierowych, gazet, toreb foliowych, reklamówek, opakowań po kostkach WC i niedopałków papierosów.
-
Tłuszczów i resztek jedzenia: zużytego oleju spożywczego, fusów po kawie i herbacie, obierek oraz kości.
-
Odpadów budowlanych i ostrych przedmiotów: gruzu, zaprawy cementowej, igieł i strzykawek.
-
Substancji chemicznych i niebezpiecznych: farb, lakierów, kwasów, zasad, środków ochrony roślin, przeterminowanych leków, benzyny i olejów silnikowych.
Takie odpady mogą nie tylko blokować przewody, ale również szkodzić środowisku i utrudniać pracę oczyszczalni ścieków. Niektóre substancje chemiczne niszczą mikroorganizmy wykorzystywane w biologicznych procesach oczyszczania.
Zatory mogą doprowadzić do zalania mieszkań
Każda poważniejsza awaria oznacza konieczność interwencji służb wodociągowo-kanalizacyjnych, a czasem także zatrzymania pracy przepompowni i kosztownej naprawy urządzeń.
Najbardziej dotkliwe skutki mogą odczuć mieszkańcy - mówi Hanna Pieczyńska. - Gdy kanał zostaje zablokowany, ścieki mogą cofać się do najniżej położonych pomieszczeń. W efekcie zalane zostają piwnice, garaże, mieszkania, ogrody, a niekiedy także ulice. To oznacza straty materialne i zagrożenie dla środowiska.
Warto pamiętać, że woda zużywana w gospodarstwach domowych trafia ostatecznie do oczyszczalni ścieków. Tam przechodzi kolejne etapy oczyszczania mechanicznego i biologicznego, zanim zostanie odprowadzona z powrotem do środowiska. Im mniej niepożądanych odpadów znajdzie się w kanalizacji, tym sprawniej może przebiegać ten proces.
10 ciekawostek o toaletach
Światowy Dzień Toalet to również okazja do poznania kilku mniej oczywistych faktów związanych z higieną i historią urządzeń sanitarnych.
-
Telefon komórkowy ma więcej ludzi niż dostęp do bezpiecznej toalety. Według przywoływanych w materiałach ONZ danych dostęp do telefonii komórkowej jest powszechniejszy niż dostęp do bezpiecznych urządzeń sanitarnych.
-
Chusteczki nawilżane tworzą w kanalizacji „warkocze”. Ich włókna nie rozpadają się tak jak papier toaletowy. W przepompowniach mogą splatać się w zwarte skupiska, które blokują pompy.
-
Tłuszcz tworzy kanalizacyjne góry lodowe. W chłodnych rurach tężeje i łączy się z innymi odpadami. Tak powstają tak zwane fatbergi, których największe opisywane skupiska ważyły ponad 130 ton.
-
Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej odzyskuje się wodę z moczu. Systemy filtracji pozwalają ponownie wykorzystywać wodę pochodzącą między innymi z moczu, potu i wydychanego powietrza astronautów. W warunkach nieważkości kosmiczne toalety wykorzystują przepływ powietrza do zasysania nieczystości.
-
Smartfony mogą być siedliskiem wielu bakterii. Telefony często towarzyszą nam w łazience, a ich powierzchnie nie zawsze są regularnie czyszczone. Porównania liczby bakterii na telefonach i deskach sedesowych zależą jednak od warunków i metod badania.
-
Słowo „toaleta” ma związek z tkaniną. Francuskie toile oznacza płótno lub materiał. Dawniej określenie to wiązało się z tkaniną rozkładaną na stoliku podczas czesania i wykonywania makijażu. Z czasem znaczenie rozszerzyło się na samo miejsce wykonywania zabiegów higienicznych.
-
Ścieki wracają do obiegu w przyrodzie. W oczyszczalniach przechodzą procesy mechaniczne i biologiczne, a oczyszczona woda może zostać odprowadzona do rzek. Osady ściekowe mogą być również wykorzystywane między innymi do produkcji biogazu.
-
Spłuczka jest używana tysiące razy rocznie. Szacuje się, że przeciętny człowiek naciska ją około 2500 razy w ciągu roku. W zależności od rodzaju urządzenia i ilości zużywanej wody oznacza to nawet kilkanaście lub ponad 20 tysięcy litrów wody rocznie.
-
Dawniej zawartość nocników trafiała na ulice. W polskich miastach jeszcze pod koniec XVIII wieku nieczystości wylewano czasem przez okna. W popularnych opowieściach historycznych przywołuje się ostrzeżenie „Idzie się!”, którym mieli posługiwać się przechodnie.
-
Toaleta nie zawsze była miejscem intymnym. Na dworach królewskich zdarzało się, że władcy przyjmowali gości podczas korzystania ze specjalnych krzeseł toaletowych. Niektóre wyposażone były w otwór w siedzisku, a sama czynność nie miała tak prywatnego charakteru jak współcześnie.
Światowy Dzień Toalet przypomina, że sprawna kanalizacja to nie tylko infrastruktura ukryta pod ulicami. To także efekt codziennych decyzji mieszkańców. Wyrzucenie chusteczki do kosza zamiast do toalety czy oddanie zużytego oleju do właściwego punktu zbiórki może uchronić sieć przed kosztowną awarią.