Cmentarz Centralny w Szczecinie pomnikiem historii. To pierwsze takie wyróżnienie w mieście

Cmentarz Centralny w Szczecinie został uznany za pomnik historii. To szczególne wyróżnienie podkreśla wyjątkowe wartości historyczne, przyrodnicze i artystyczne nekropolii. Jest ona pierwszym obiektem w Szczecinie, który otrzymał ten status.

Tytuł pomnika historii to jedna z najwyższych form ochrony zabytków w Polsce. Przyznawany jest rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wyróżnienie otrzymują obiekty o ponadregionalnym znaczeniu, szczególnych walorach historycznych, naukowych i artystycznych.

Wyjątkowy cmentarz-ogród doceniony na szczeblu krajowym

 

Zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta RP z 28 września 2026 roku w sprawie uznania za pomnik historii „Szczecin – Cmentarz Centralny” ochroną objęto rozległy cmentarz-ogród o wyjątkowych walorach kompozycyjnych i przyrodniczych.

Szczególne znaczenie ma jego krajobrazowy charakter oraz sposób ukształtowania przestrzeni, na który wpłynęły nowatorskie idee reformy sztuki cmentarnej z początku XX wieku.

– Jako Szczecinianie możemy być dumni, że jesteśmy opiekunami pomnika historii tak wyjątkowego w skali Polski, ale też Europy, cmentarza, który w sensie symbolicznym, ale i dosłownym łączy pokolenia minione, teraźniejsze i te, które przyjdą po nas – komentuje Michał Dębowski, Miejski Konserwator Zabytków.

Ponad 170 hektarów historii i zieleni

 

Cmentarz Centralny został uruchomiony w 1901 roku. Jest największą nekropolią w Polsce i trzecią co do wielkości w Europie. Zajmuje ponad 170 hektarów.

Założenie zaprojektowali na początku XX wieku miejski architekt Wilhelm Meyer-Schwartau oraz projektant ogrodów Georg Hannig. Ich koncepcja zakładała stworzenie parku-cmentarza, który harmonijnie wykorzystywałby naturalne ukształtowanie terenu, różnice wysokości i istniejące cieki wodne.

Kompozycję nekropolii tworzą rozległe aleje, starannie zaplanowana zieleń oraz elementy małej architektury. Historyczny układ przestrzenny najstarszej części cmentarza i kompozycja roślinności zachowały się w dużej mierze w formie zbliżonej do pierwotnych założeń projektantów.

– Cmentarz Centralny zachował układ przestrzenny starej, historycznej części oraz kompozycję zieleni w stanie mało zmienionym w stosunku do zamierzeń projektantów, ponadto monumentalną oprawę architektoniczną oraz elementy małej architektury i ciekawe przykłady dawnej sztuki sepulkralnej – podkreśla Michał Dębowski.

Miejsce pamięci kolejnych pokoleń

 

O wyjątkowym charakterze Cmentarza Centralnego decyduje nie tylko jego historyczna architektura i przyroda. Ważną częścią jego dziedzictwa jest również powojenna historia, związana z ciągłością funkcjonowania nekropolii i obecnością polskich mieszkańców Szczecina.

Na terenie cmentarza znajdują się liczne upamiętnienia ważnych wydarzeń i postaci z historii Polski oraz regionu. Przez lata odbywały się tu także inicjatywy społeczne i kulturalne, które na stałe wpisały się w charakter tego miejsca.

To właśnie połączenie zabytkowego układu przestrzennego, walorów przyrodniczych, architektury i żywej pamięci historycznej sprawia, że nekropolia ma znaczenie wykraczające poza samą funkcję cmentarza.

Wyróżnienie i odpowiedzialność

 

Cmentarzem Centralnym zarządza Zakład Usług Komunalnych w Szczecinie. Uzyskanie statusu pomnika historii jest nie tylko powodem do dumy, ale również zobowiązaniem do dalszej ochrony tego wyjątkowego miejsca.

- Pomnik historii to ogromne wyróżnienie, ale także odpowiedzialność - mówi Tomasz Wawrzyńczak, dyrektor ZUK. - Warto pamiętać, że z jednej strony mówimy o cennym, najwyższej rangi zabytku, który staramy się chronić i zachować dla potomnych, a z drugiej - o czynnym cmentarzu, o którego funkcjonowanie dbamy każdego dnia. Łączenie tych dwóch zadań to wyzwanie, ale świadomość wyjątkowej wartości tego miejsca pozwala wszystkim zaangażowanym osobom odczuwać ogromną satysfakcję

Nowy status podkreśla rangę Cmentarza Centralnego jako jednego z najważniejszych elementów dziedzictwa Szczecina i miejsca, które łączy historię miasta z jego współczesnością.