Internet daje szybki dostęp do wiadomości, ale nie każda informacja publikowana w sieci jest prawdziwa. Clickbaitowe nagłówki, odwoływanie się do emocji i sztuczne poczucie pilności mogą skłaniać do pochopnych decyzji oraz udostępniania fałszywych treści. Jak rozpoznać manipulację w internecie i skutecznie weryfikować informacje? Kluczem jest krytyczne myślenie i chwila refleksji przed kliknięciem.

 

Fake newsy i manipulacja w internecie. Jak się chronić?

 

Manipulacja internetowa to celowe wywieranie wpływu na człowieka, aby wprowadzić użytkownika w błąd przy sfałszowaniu faktów. Najczęściej podmiotem wpływania są emocje, zachowanie, podejmowane decyzje. Proces działa na szeroką skalę i wykorzystuje naturalne mechanizmy psychologiczne.  

 

• Posługiwanie się clickbaitem i emocjonalnymi nagłówkami. Wywołują u użytkowników silne emocje co sprawia, że są bardziej podatni na kliknięcie w dany, sfałszowany materiał.  

• Wykorzystywanie autorytetu i zaufania. Ludzie mają naturalną skłonność do ufania autorytetom i uprawnionym osobom. Oszuści w treściach mogą powoływać się na np. zdanie naukowców/ ekspertów, bez wskazywania konkretnych źródeł.   

• Wykorzystywanie pośpiechu lub tak zwanego zjawiska FOMO (ang. fear of missing out). Poprzez przedstawienie unikatowej oferty, oszuści wpływają na użytkowników, wywołując w nich sztuczne poczucie pilności.  

 

Takie mechanizmy sprzyjają podejmowaniu błędnych decyzji w przestrzeni cyfrowej.

 

Krytyczne myślenie i higiena cyfrowa pomagają chronić przed dezinformacją

 

Świadomy użytkownik internetu powinien wiedzieć jakie działania budują odporność na zagrożenia, związane z manipulacją internetową i błyskawicznym rozprzestrzenianiem informacji.  

• Kontrolowanie swoich emocji. Szczególnie jeśli dany materiał wywołuje silną reakcje, to dobry moment na to, aby się zatrzymać i nie udostępniać informacji impulsywnie. 

•  Rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia. To właśnie ta umiejętność nie pozwala użytkownikowi uwierzyć w każdą informację jaką napotka w internecie. Warto sprawdzić autora, na czym opiera swoje stwierdzenia oraz zweryfikować materiał w innych źródłach.  

• Znanie swoich „czułych punktów”. Posiadanie świadomości w jakie treści jesteśmy najbardziej podatni uwierzyć gwarantuje przewagę. Najłatwiej zmanipulować człowiekiem poprzez temat, który jest dla niego ważny.  

• Higiena cyfrowa gra ważną rolę w tym procesie, korzystanie z serwisów fact-checkingowych czy różnorodnych źródeł buduje odporność na manipulację. Korzystne okazuje się wybieranie materiałów świadomie, ograniczanie konsumowania treści i scrollowania, które sprzyja algorytmom.  

Całkowite uniknięcie manipulacji nie jest możliwe. Możemy jedynie ograniczyć skuteczność wpływów, dzięki budowaniu indywidualnej świadomości. 

 

Zatrzymaj się, zanim udostępnisz emocjonalny materiał​​​​​​​

 

Analizowanie przekazów, rozumienie w jaki sposób działają algorytmy, obniżanie poziomu reakcji na materiały internetowe, to również elementy budowania kompetencji cyfrowych. Dzięki temu możemy świadomie i bezpiecznie poruszać się po przestrzeni cyfrowej oraz wpływamy na skalę problemu. Poprzez rzetelną analizę informacji, jesteśmy mniej podatni na rozprzestrzenianie potencjalnych fałszywych  wiadomości. Co za tym idzie chronimy nie tylko siebie, ale i innych użytkowników internetu.

 

Źródła: "Budowanie odporności na manipulacje online"- Fundacja Instytut Cyberbezpieczeństwa 

"Jak rozpoznawać techniki manipulacji i skutecznie się przed nimi bronić?"- Wirtualne Społeczeństwo 

"Niebezpieczeństwa w internecie- psychologiczne mechanizmy manipulacji, algorytmów i mediów społecznościowych"- Psycheo

 

​​​​​​​